อ.ประสิทธิ์ คงทรัพย์ /ร.ร. สิริภัจจ์ การแพทย์แผนไทย

มาตะกี่

เป็นชันน้ำมัน

เป็นยางไม้ประเภทชันน้ำมัน(oleoresin) ได้จากพืชที่มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Pistacia lentiscus L. ในวงศ์ Anacardiaceae ซึ่งขึ้นในบริเวณโดยรอบทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และบนเกาะต่างๆ ในทะเลเมดิเตอร์เรเนียน เช่น เกาะไซปรัส (Cyprus Island) เกาะคิออส(Chios Island)ต้นมาตากี่

เครื่องยานี้เรียก “mastagi” ในภาษาอิหร่าน(อูนานิ) หรือ “mastaki” ในภาษาฮินดี ฝรั่งเรียก “mastic” คำ “mastic” นี้มาจากภาษากรีก แปลว่า “การเคี้ยว” เนื่องจากมาตะกี่นี้เคยใช้ทำหมากฝรั่ง

พืชที่ให้มาตะกี่นี้ เป็นไม้พุ่มถึงไม้ต้นขนาดเล็ก สูง ๓-๔.๕๐ เมตร เปลือกเรียบ สีเทาแกมน้ำตาล ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกคู่ เรียงสลับกัน มีใบย่อย ๖-๑๐ คู่ ใบย่อยรูปไข่แกมรูปขอบขนาน ขอบใบเรียบ ดอกเป็นดอกช่อ ออกตรงซอกใบ ดอกตัวผู้และดอกตัวเมียอยู่ต่างต้นกัน ดอกย่อยมีขนาดเล็ก สีเขียว ผลเป็นชนิดมีเนื้อ มีเมล็ดแข็งเพียงเมล็ดเดียว รูปไข่กลับ เมื่อสุกสีแดงปนส้ม

มาตะกี่อาจได้จากยางที่เป็นพวกชันน้ำมันที่ไหลออกมาตามกิ่งตามธรรมชาติเอง หรืออาจได้จากการกรีดเปลือกต้นตั้งแต่โคนต้นถึงกิ่งใหญ่ๆ โดยกรีดตามยาวราว ๒ ซม. ลึก ๓ มม. ต้นหนึ่งอาจกรีดได้ถึง ๒๐๐-๓๐๐ แผล และสามารถกรีดซ้ำได้ใน ๖ สัปดาห์ ยางที่ไหลออกมาเป็นหยดที่ปากแผล จะแข็งตัวเป็นก้อนเล็กๆ แล้วจึงเก็บชันน้ำมันที่แห้งแข็ง

มาตะกี่ที่มีขายในท้องตลาดมักเป็นก้อนค่อนข้างกลม แบน หรือรูปไข่ วัดขนาดผ่าศูนย์กลางได้ราว ๓ มม. ยาว ๓-๗ มม. สีเหลืองอ่อนหรือสีเหลืองอมเขียว โปร่งใสและเป็นมันวาว เปราะ เมื่อเคี้ยวจะหยุ่นเหนียว มีกลิ่นหอมเล็กน้อย
มาตะกี่มีองค์ประกอบเป็นน้ำมันระเหยง่ายราวร้อยละ ๑-๓ มีองค์ประกอบหลักเป็น “ดี-ไพนีน” (d-pinene) มีชันราวร้อยละ ๙๐ ชันนี้ประกอบด้วยสารชื่อ “กรดมาสติคิก” (mastichic acid) ที่ละลายได้ในแอลกอฮอล์ และ “มาสติซิน”(masticin) ที่ไม่ละลายในแอลกอฮอล์

***มาตะกี่ใช้ในอุตสาหกรรมทำสีและน้ำมันชักเงา ในทางทันตกรรมใช้ในการอุดฟันชั่วคราว ใช้ทำหมากฝรั่ง ทำปลาสเตอร์ ใช้เคลือบเม็ดยาให้แตกตัวในลำไส้(enteric coating)***

ที่มา:จากตำราพระโอสถพระนารายณ์
โดย: ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาส ชวลิต และ วิเชียร จีรวงส์

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Tag Cloud

%d bloggers like this: