อ.ประสิทธิ์ คงทรัพย์ /ร.ร. สิริภัจจ์ การแพทย์แผนไทย

ลมจับโปง

rama_280914_3-660x330 (1)

Woman having leg injury

Woman having leg injury

นิยาม

  • ลมที่ทำให้ บวม แดง และปวดที่ข้อเท้า ข้อเข่า
  • ลมจับโปง เป็นโรคลมชนิดหนึ่ง เกิดได้กับทุกข้อต่อที่มีการเคลื่อนไหว มักเกิดกับข้อใหญ่ๆ เช่น ข้อเข่า ข้อเท้า ข้อสะโพก  ทำให้ข้อต่อหลวม  มีน้ำในข้อ ขัดในข้อ  นั่งขัดสมาธิ หรือนั่งพับเพียบไม่ได้  อาจเป็นทีละข้อหรือสองข้อก็ได้
  • ลมจะโปงสะคริว หมายถึง ลมที่ทำให้เสียดเข่า
  • จับโปง เป็นโรคชนิดหนึ่งที่ทำให้มีอาการปวดบวมตามข้อ มีน้ำใสในข้อ โดยเฉพาะข้อเข่า และข้อเท้า แบ่งออกเป็น ๒ ชนิด จับโปงน้ำ จับโปงแห้ง  ตามคัมภีร์ตักศิลา ตอนหนึ่งว่า “ถ้าแลให้เจบทั่วสรรพางค์แลให้ท้องแข็งเปนดานให้แก้รอบนะดือ ชื่อว่าลมอันตคุณก็ว่า  ถ้าแลให้เสียดเข่า ชื่อว่า ลมจะโปงสะคริวก็ว่า “  จะโปง ลมจับโปง หรือลมจะโปงก็เรียก”

หมายเหตุ   ตามคัมภีร์การนวดไทยดั้งเดิมนั้น ไม่มีการแยกลมจับโปงเป็น จับโปงน้ำและจับโปงแห้ง  เข้าใจว่ามีการแยกในภายหลังโดยการแพทย์แผนไทยประยุกต์เพื่อระบุอาการที่บวมกับไม่บวม

ลักษณะและอาการ    ลมจับโปง  คือ ปวด บวม ขัด ที่ข้อเข่า และข้อเท้า โดยเป็นที่ข้อเข่ามากกว่าข้อเท้า

สมุฏฐานวินิจฉัย

  • การแพทย์แผนปัจจุบัน เทียบเคียงแล้ว ลมจับโปงมีลักษณะและอาการใกล้เคียงกับการอักเสบของข้อต่อต่างๆซึ่งมีสาเหตุมาจากการเสื่อม การอักเสบที่ไม่รุนแรง
  • การแพทย์แผนไทย

๒.๑ ธาตุสมุฏฐาน

๒.๒ เส้นประธานสิบ  เส้นอิทา ปิงคลา  สหัสรังสี  และทวารี ติดขัด

การซักประวัติและการตรวจร่างกาย

  • การซักประวัติ

๑.๑  อายุ ประวัติการเกิดอุบัติเหตุ ระยะเวลาที่เป็น ช่วงเวลาที่มีอาการปวด

๑.๒ ลักษณะการปวด แบบต่างๆ

๑.๓ การซักประวัติตามสมุฏฐานวินิจฉัย

๒. การตรวจร่างกาย

การดูและสังเกต

๒.๑ ท่าทางการเดิน โครงสร้างของส่วนขา และเข่า หรือข้อที่อาการ

๒.๒ ลักษณะการบวม  สี  ความร้อน-เย็นบริเวณที่มีอาการ

๒.๓ การลีบของกล้ามเนื้อรอบบริเวณเข่า หรือข้อเท้าที่มีอาการ

การคลำและสัมผัส

สัมผัสโดยใช้หลังมือว่ามีความร้อนกว่าปกติหรือร้อนกว่าบริเวณข้างเคียงหรือไม่

การตรวจการเคลื่อนไหวของข้อนั้นๆ ว่าผิดปกติหรือไม่

การรักษา

๑.แผนการรักษา

๑.๑  การประคบข้อที่มีอาการด้วยลูกประคบสมุนไพร (กรณี  ที่ข้อไม่มีอาการร้อนหรือ บวม แดง) เพื่อให้ความร้อนจากลูกประคบคลายการอักเสบ  ของกล้ามเนื้อรอบข้อ  ถ้าข้อมีลักษณะ ปวด บวม แดง ร้อน แสดงว่าอยู่ในระยะอักเสบรุนแรง  ควรใช้ความเย็น จากน้ำแข็ง หรือเจลเย็น ประคบบริเวณที่มีอาการก่อน  และดูจนกว่า อาการบริเวณข้อจะคลายความร้อนลง  และควรหลีกเลี่ยงการนวดที่รุณแรงในระยะนี้ อาจให้มีการพักการใช้งานของข้อ  เพื่อทำให้อาการอักเสบนั้นหายเร็วขึ้น

๑.๒ การนวดบำบัด  ในกรณีที่เป็นข้อเข่า  ให้นวดตามแนวเส้น สหัสรังสี  ทวารี และกาลทารี

๑.๓ ในกรณีทีเป็นที่ข้อเท้า  ให้นวดตามแนวเส้นสหัสรังสี  ทวารี และกาลทารี เพื่อให้เกิดการคลายตัวของกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อรอบๆข้อ

๒. การนวดรักษา

๒.๑  ให้ประคบบริเวณข้อเข่า ที่มีอาการด้วยสมุนไพร (กรณีที่ ข้อไม่มีอาการ แดง ร้อน)

๒.๒  ให้นวดตามแนวเส้นสหัสรังสี (ตามแนวเส้นต้นขาด้านนอก ๑ โดยตำแหน่งที่นวด จุดเหนือสะบ้า ๒ นิ้วมือ จุดก่อนถึงสะโพก ๓ นิ้วมือ  ) โดยนวดเข้าหาเข่า หรือนวดออกจากเข่า เมื่อนวดถึงจุดเหนือเข่า ๒ นิ้วมือ ให้เน้นการกดเข้าหาเข่า (ส่งแรงเข้าเข่า)

๒.๓ ให้นวดตามแนวเส้นขาด้านนอก ๒  (โดยตำแหน่งที่นวดจุดเหนือสะบ้า ๒ นิ้วมือ แต่ต่ำกว่าเส้นขาด้านนอก แนว ๑  ประมาณ ๑ นิ้วมือ จุดก่อนถึงสะโพก ๓ นิ้วมือ  โดยนวดจากล่างขึ้นบนหรือบนลงล่างตลอดแนว แต่ละจุดห่างกันประมาณ ๑นิ้วมือ)

๒.๔ นวดจุดเหนือข้อเข่าขึ้นไป ๔ นิ้วมือ ออกแรงกดเข้าหาเข่า

๒.๕ นวดรอบเข่า ๘ จุด ในท่านอนหงาย

๒.๖ ให้นวดตามแนวเส้นอิทา  ปิงคลา  โดยให้ผู้ป่วยนอนคว่ำ แล้วนวดที่จุด ๑ เหนือข้อพับเข่า ๒ นิ้วมือ จุดที่ ๒ เหนือข้อพับเข่า ๔ นิ้วมือ แล้วมานวดจุดใต้ข้อพับเข่า  ๒ นิ้วมือ และจุดกึ่งกลางข้อพับเข่า ยกเว้น กรณีข้อเข่าบวม มีน้ำในข้อมากจะไม่นวดจุดกึ่งกลางเข่า

๒.๗ นวดเสริมบนจุดของเส้น รัตฆาต  ปัตฆาต  สันฑฆาต

การประเมินผลการรักษา

ประเมินจากอิริยาบถ ทั้ง ๔ เช่น  นั่ง ยืน เดิน นอน   ทิศทางการเคลื่อนไหวข้อ ความเจ็บปวดที่ลดลง

ข้อห้าม ข้อควรระวัง และคำแนะนำ

๑.ต้องระมัดระวังในการนวดผู้สูงอายุที่ภาวะกระดูกบาง ข้อผิดรูป  และบวมมากๆ

๒.งดของแสลง  ได้แก่  ข้าวเหนียว  หน่อไม้ดอง  แตงกวา  อาหารรสเย็น แอลกอฮอล์  เครื่องในสัตว์  ของหมักดอง สัตว์ปีก  ยอดผัก

๓.หลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่ทำให้มีอาการกำเริบ เช่น ท่านั่งพับเพียบ  ท่านั่งขัดสมาธิที่นานเกินไป

๔.ท่าบริหาร   ฤาษีดัดตน แก้เข่าขัด

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Tag Cloud

%d bloggers like this: