อ.ประสิทธิ์ คงทรัพย์ /ร.ร. สิริภัจจ์ การแพทย์แผนไทย

ลมสันฑฆาต

นิยาม ที่ ๑

สันฑฆาต  สันทะฆาฎ หมายถึง โรคชนิดหนึ่ง แบ่งเป็น ๔ ชนิดคือ

  • เอกสันฑฆาต เป็นกับหญิงเกิดเพื่อโลหิตและระดูแห้งเป็นก้อน  ขนาดเท่าฟองไข่ไก่   ติดอยู่ที่กระดูกสันหลัง ทำให้มีอาการเจ็บหลัง ปวดมากถึงบิดตัว
  • โทสันฑฆาต เกิดจากท้องผูกเป็นพรรดึก  เกิดเป็นกองลมเข้าไปในอยู่ในท้อง ทำให้เจ็บทั้งตัว มีอาการปวดเมื่อยบั้นเอว  ขัดตะโพก เวียนศีรษะ  สะท้านร้อนสะท้านหนาว
  • ตรีสันฑฆาต เกิดเป็นเม็ดผุดขึ้นภายในบริเวณดี ตับ หรือลำไส้ ทำให้เป็นไข้ จุก เสียด  ท้องพอง มีอาการคลั่งเพ้อประดูจผีเข้าสิง ถ้าเป็นนาน ๗-๙ วัน เลือดจะแตกออกทางทวารทั้ง ๙
  • อาสันฑฆาต เกิดจากการฟกช้ำภายใน เช่น ตกที่สูง ถูกทุบ ถองโบยตี   จนเจ็บเนื้อตัว  ทำให้โลหิตในร่างกายคุมกันเป็นก้อน มีอาการเจ็บร้อนในอก  เสียดแทงสันหลังดุจเป็นเม็ดยอดขึ้นภายใน

ถ้าวางยาผิด   เลือดจะกระจายออก แล้วแล่นเข้ากระดูกสันหลัง ลงสู่ทวารหนักเบา

ลมสันฑฆาต

สันฑฆาต,สันทฆาต,สันทะฆาฎ   หมายถึง

  • เส้นที่มีจุดเริ่มต้นบริเวณขอบเชิงกรานด้านหน้า แล่นถึงตาตุ่ม เส้นด้านบนจะแล่นไปทางด้านหลัง ขึ้นข้างกระดูกสันหลัง ถึงบริเวณต้นคอ ท้ายทอย ขึ้นศีรษะ แล้วลงมาที่แขน  เส้นที่อยู่ข้างขวาเรียกว่า  เส้นสันฑฆาตขวา   เส้นที่อยู่ข้างซ้ายเรียกว่า “ เส้นสันฑฆาตซ้าย”
  • โรคที่เกี่ยวกับเส้นชนิดหนึ่ง ทำให้มีอาการจุกเสียดหน้าอก
  • โรคชนิดหนึ่ง เกิดจากการกระทบกระแทกชอกช้ำอย่างแรง เช่น ตกต้นไม้ ถูกทุบถองโบยตี  ทำให้เลือดออกเป็นลิ่ม เป็นก้อน แห้ง หรือเน่าเสีย อยู่ภายใน  เรียก “โลหิตต้องพิฆาต”  ในสตรีอาการอาจรุนแรงมากหากเกิดระหว่างมีระดู  แบ่งเป็น ๔ ประเภท  ตามความรุนแรงของโรค  ได้แก่ เอกสันฑฆาต   โทสันฑฆาต  ตรีสันฑฆาต และ อาสันฑฆาต

ลมสันฑฆาต (ตอนที่ ๓)

สรุปสันฑฆาต  น่าจะตรงกับการได้รับการบาดเจ็บหรือความผิดปกติ ของช่องท้องอย่างรุนแรง   ทำให้มีเลือดออกในช่องท้องหรือมีเลือดออกภายในระบบทางเดินอาหาร  ทำให้เกิดอาการปวดท้องอย่างรุนแรงและเกิดการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อท้อง และกล้ามเนื้อหลัง  และสันฑฆาต น่าจะแบ่งเป็น ๓ ชนิดเท่านั้น   ส่วนอาการปวดท้องเป็นพรรดึกนั้นน่าจะเป็นผลมาจากการได้รับการบาดเจ็บที่ช่องท้องมากกว่า  ไม่น่าจะเป็นสันฑฆาตอีกชนิดหนึ่ง  อย่างไรก็ตามควรมีการสังคยานาโดยแพทย์แผนไทยและหมอนวดไทยที่มีความรู้ความชำนาญและประสบการณ์ในการรักษาโรคนี้ เพื่อความถูกต้องชัดเจนต่อไป

แนวการบำบัดรักษา โรคหรือลมสันฑฆาต

  • การซักประวัติ และตรวจร่างกาย

๑.๑ การซักประวัติ

สอบถามถึงเรื่อง ระยะเวลาที่เป็น อาการท้องผูก ลักษณะอุจจาระ   ลักษณะการปวด  พฤติกรรมการก่อโรค   สมุฏฐาน ธาตุ อุตุ อายุ กาล ตามหลักการแพทย์แผนไทย เพื่อให้ข้อมูลที่ชัดเจน

๑.๒ การตรวจร่างกาย

ตรวจการเคลื่อนไหวของร่างกาย   ตรวจ ท้องและหลัง  โดยการให้ก้ม เงย บิดตัวซ้ายขวา    คลำกล้ามเนื้อสังเกต  การเกร็งตัวของกล้ามเนื้อ บริเวณหลัง และท้อง

จะพบกล้ามเนื้อแข็งเกร็ง  โดยเฉพาะบริเวณท้อง เมื่อกดลงให้ลึกพอประมาณ กดค้างไว้สัก ๑๐ วินาที และปล่อยอย่างเร็ว  คนไข้จะมีความรู้สึกเจ็บมากถึงกับสะดุ้ง ขณะปล่อยมือ  แสดงถึง ภาวะกล้ามเนื้อหน้าท้องเกร็งตัวมาก  หรืออักเสบมาก

ขั้นตอนการรักษา

  • การให้การประคบสมุนไพร ท้องและหลัง
  • การนวดบำบัด
  • ให้ยาสมุนไพร
  • การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมที่เป็นสาเหตุของโรค (ได้จากการซักประวัติ)

การนวดบำบัด

  • นวดแนวหลัง ๑ (แนวเส้นอิทาและปิงคลา)
  • นวดแนวเกลียวข้าง โดยเน้นจุด ที่อยู่ใกล้หัวตะคาก   นวดกดจุดสลักเพชร  นวดคลายกล้ามเนื้อก้น  ( เมื่อหลังและท้องเกร็ง กล้ามเนื้อบริเวณ สะโพก จะเกร็งด้วย)
  • นวดแนวสันหน้าแข้งด้านนอก (เส้นสหัสรังสี/ทวารี)
  • นวดสันหน้าแข้งด้านใน (เส้นกาลทารี)
  • นวดจุดเหนือขอบบนของสะบ้า ๒ นิ้วมือขึ้นไปตามแนวกล้ามเนื้อต้นขาด้านนอก (เส้นสหัสรังสี/ทวารี)
  • การโกยท้อง นวดแก้อาการท้องผูก ตามแนวลำไส้ใหญ่
  • นวดกดเน้นจุดรัตฆาต ปัตฆาต  สันฑฆาต  ตามลำดับ  โดยและจุดกดจนกว่าอาการเกร็งผ่อนคลายลง

(เทคนิกการนวด ต้องนวดโดยใช้แรงนวดอย่างเหมาะสม อย่าแรงหรือเบาเกินไป  และต้องสังเกตปฏิกิริยาของผู้ป่วยตลอดเวลา)

การประเมินผล    กล้ามเนื้อท้องที่เกร็งจะต้องลดลง  อาการปวดหลังลดลง

คำแนะนำ

ควรให้ผู้ป่วยหลีกเลี่ยงพฤติกรรมที่ทำให้อาการกำเริบ   ได้แก่ ทำงานให้น้อยลง  พักผ่อนอย่างเพียงพอ  ไม่ควรนั่ง ยืนเดิน มากเกินไป และต้องออกกำลังกายอย่างพอเหมาะ   และงดอาหารที่ย่อยยาก   รับประทานผักผลไม้ เพื่อเพิ่มกากใย ช่วยในระบายท้อง  ไม่ให้กลั้นอุจจาระ ปัสสาวะ  รับประทานน้ำให้มาก หรืออย่างน้อยวันละ ๑.๕ลิตร

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Tag Cloud

%d bloggers like this: